مردم و اين روز را نمىديدم ، تو ما را از زمرهء اهل عدل بيرون آوردى و در فرقهء ارباب جور داخل گردانيدى . » « 107 » و ديگرى او را خواركنندهء مؤمنين ( مذل المؤمنين ) خواند . چون حضرت به مدينه آمد يك نفر به او گفت يا مسود وجوه المؤمنين ، آن حضرت فرمود : « مرا سرزنش مكنيد . . . غرض من از بيعت جلوگيرى از خونريزى بود » حضرت على ( ع ) به مردم مىگفت : « دختران خود را به پسر من تزويج نكنيد زيرا كه او در طلاق زنان افراط مىكند . » « 108 » ولى زنان كه گمان مىكردند در نتيجهء تماس با بدن آن حضرت در آتش دوزخ نخواهند سوخت ، تزويج با آن حضرت را افتخارى عظيم مىدانستند . امام حسن پس از بيعت به مدينه رفت و در آنجا به قولى به دست يكى از زنهايش مسموم گرديد . به اين ترتيب ، خلفاى راشدين يعنى ابو بكر صديق از 11 تا 13 و عمر بن الخطاب از 13 تا 23 و عثمان از 23 تا 35 و حضرت امير از 35 تا 40 و امام حسن از سال 40 تا مدت پنج ماه ، خلافت مسلمين را به عهده داشتند . مدت عمر و دوران خلافت خلفاى راشدين اسم / مدت عمر / دوران خلافت / وفات ابو بكر / 63 / 11 - 13 / 13 هجرى عمر / 55 / 13 - 23 / 23 هجرى عثمان / 81 / 23 - 35 / 35 هجرى حضرت امير / 69 / 35 - 40 / 40 هجرى انتخاب خليفهء مسلمين قرآن هيچ دستورى در مورد اينكه دولت اسلامى چگونه بايد تشكيل شود ، نمىدهد . مقام خليفه ، همچون جانشين محمد ( ص ) بر اثر احتياجى كه قشر بالاى دولت جوان عربى به مركزيت ادارى و فرماندهى داشت ، پديد آمد تا حاكميت بر عامهء بدويان تازى و كشاورزان و شهرنشينان را در كف خويش متمركز سازد و نگاه دارد ، و اين نيرو را متوجه تسخير سرزمينهاى بيزانس و ايران بنمايد . در آغاز ، تصور روشنى دربارهء حيطهء وظايف خليفه نداشتند . و حدود وظايف يادشده به تدريج و به ميزانى كه دولت دوران مقدم فئودالى عربى تكامل مىيافت ، پديد آمد . ترتيب معينى در شيوهء انتخاب خليفه نيز وجود داشت كه هم از آغاز ، خليفه واجد قدرت روحانى « امامت » و سياسى « امارت » بود . فقيهان سنى نظريهء حكومت روحانى يا امامت و خلافت را اندك‌اندك در طى چند قرن تهيه و تدوين كردند . بديهى است كه فقيهان مزبور كوشيدند تا نظريهء يادشده را با احكام قرآن مطابقت دهند و مبناى نظريهء خويش را اين آيه قرار دادند كه : « اى مؤمنان خداوند را اطاعت كنيد ، رسول وى محمد را اطاعت كنيد و آنان كه در ميان شما قدرت را به دست دارند . » ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ . . . ) گرچه حكم قرآن در مورد قدرتمندان بسيار كلى و مبهم است ، معهذا مفسران و بخصوص بيضاوى از كلمهء اولى الامر ،

--> ( 107 ) . روضة الصفا ، پيشين ، ج 3 ، ص 15 . ( 108 ) . همان ، ص 20 .